Op 1 november hebben de Provincie Noord-Brabant, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en De Twee Snoeken-WoonConnect het samenwerkingsplatform Connect-NL gelanceerd. Met deze open samenwerking gaan wij in de periode 2019 t/m 2021 werken aan een aanpak voor transitie in de gebouwde omgeving, een aanpak die schaalbaar, betrouwbaar en vertrouwd is. Essentieel is daarbij volgens ons het gebruik van digitalisering als hulpmiddel.

Voor een volle zaal in Congrescentrum 1931 in ‘s-Hertogenbosch presenteerde Theo Verbruggen, bekend van het NOS-journaal, het gevarieerde programma. Om 10u heette hij alle aanwezigen welkom en riep hij Jack Mikkers, burgemeester van ’s-Hertogenbosch, naar voren voor het welkomstwoord.

Data en digitalisering

Jack Mikkers benadrukte het belang van data. We staan aan de vooravond van een digitaal tijdperk, en dat heeft Den Bosch goed in de gaten. De ambitie is dan ook om de onbetwiste datastad van Nederland te worden. Digitalisering biedt bovendien kansen voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. De overheid moet hiermee durven te experimenteren: niet bang zijn om fouten te maken, maar ruimte geven aan nieuwe initiatieven en connecties aangaan met andere partijen zoals het bedrijfsleven om stap voor stap verder te komen.

Eén zo’n maatschappelijke opgave betreft de transitie van de gebouwde omgeving: verduurzaming, aardgasloos, vergroening, langer thuis wonen, etc. Hoe zorgen we ervoor dat deze transitie betaalbaar en inclusief wordt? Een voorwaarde is om op verschillende schaalniveaus samen massa te maken. Digitale tools kunnen hierbij helpen.

Als overheden moeten we op een verantwoorde manier de maatschappelijke en economische kansen van digitalisering benutten. Met dit congres zetten we stappen om de krachten te bundelen en te werken aan een integrale innovatie-aanpak. Mooi dat dit tijdens de overheidsdag van de DBDW (Den Bosch Data Week) plaatsvindt. Zo hopen we iedereen te enthousiasmeren om zijn/haar steentje bij te dragen. De burgemeester gaf aan hiervoor graag de rol van ambassadeur op zich te nemen. Samen met staatssecretaris Knops van BZK zou hij ’s middags Connect-NL neerzetten als een mooi voorbeeld van innovatie en de kracht van samen!

Connect-NL in Oss en Uden

Ambities van Connect-NL

Vervolgens namen de initiatiefnemers plaats op het podium: Erik van Merrienboer (Gedeputeerde Ruimte, Provincie Noord-Brabant), Joram Snijders (Senior Beleidsmedewerker Bouwen en Energie, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties), Pallas Agterberg (Directeur Strategie Alliander, namens de netbeheerders) en Aart Wijnen (Algemeen Directeur De Twee Snoeken/WoonConnect). In een kort vraaggesprek lichtten de leden van deze ‘keukentafel’ toe wat de grootste uitdagingen vormen en hoe Connect-NL een oplossing zou kunnen vormen. De transitie voor de gebouwde omgeving is een complexe opgave. Het zal de kunst zijn om bewoners, woningeigenaren in beweging te krijgen zodat zij gaan investeren in hun woning. Connect-NL wordt hiervoor een doe-netwerk: door de krachten te bundelen en digitale tools te integreren in een menselijke wijkaanpak, gaan we bewoners mobiliseren zodat zij gaan investeren in hun huis. Zowel individueel als collectief.

Aart liet door middel van een korte demo zien wat de digitalisering van woningen precies inhoudt.

Connect-NL in 's-Hertogenbosch en Nijmegen

Bewoners en woningeigenaren

Marc Eggermont (Woonpartners), Jaap van Leeuwen (Woonbond, belangenorganisatie huurders) en Ronnie Groenewold (Vereniging Eigen Huis) gaven een toelichting op wat verduurzaming of andere vernieuwingen betekenen voor woningcorporaties, huurders en particuliere woningeigenaren. Welke impact heeft het proces op de diverse betrokkenen en hoe kan digitalisering helpen om het proces te optimaliseren. Er wordt veel verwacht van de samenwerking, waardoor bewoners makkelijk en echt aan de slag gaan, en de prijzen kunnen dalen.    

Specialisten over Connect-NL

Sociale wijkaanpak

Vervolgens werd gekeken hoe bewoners kunnen worden betrokken.

Monique Jansen (projectleider Connect 073 Den Bosch) deelde haar ervaringen over de pilot in de wijk Buitenpepers. Daar heeft de nauwe samenwerking tussen gemeente en leden van de Energiegroep geleid tot een hogere betrokkenheid bij de bewoners. Shira Hollanders (OmOns) en Roel Woudstra (Enpuls/Buurkracht) vielen haar bij: de kracht zit in de samenwerking!

Omons is een platform voor bewonersparticipatie in de energietransitie. Het helpt bewoners, huiseigenaren én gemeenten door iedereen een stem te geven en samen tot inzichten te komen. Zo brengen ze het collectieve aspect in de individuele keuzes. Hierdoor komen we samen tot de beste beslissingen voor energieneutrale woningen en een gedragen energieplan voor de buurt.

Buurkracht is de kracht die buren samen hebben, waarmee ze de buurt mooier en duurzamer kunnen maken. Volgens Buurkracht zijn de succesfactoren voor een geslaagde transitie drieledig: het is cruciaal dat bewoners vertrouwen hebben vooraleer ze meedoen, er zijn ambassadeurs nodig die het kloppende hart van de buurtteams vormen en de juiste ondersteuning, tools en aanpak moeten het  makkelijker maken om resultaat te boeken.

De gezamenlijke propositie van WoonConnect/Buurkracht/Omons is dan ook dat bewoners individueel willen kunnen kiezen, maar we dat slim combineren met een wijkgerichte aanpak. Niet alleen de woningen brengen we digitaal in kaart, maar ook de wensen en behoeften van bewoners(groepen).

Connect-NL in Tilburg en Eindhoven

Onderzoek

Randy Van Eck (onderzoeker TUe) is nauw betrokken bij de ontwikkeling van het comfortlabel. Naar analogie met het energielabel geeft dit label een objectieve classificatie van de mate van comfort van een woning. Comfort is een belangrijke factor in de transitie, omdat het bewoners een eigen motivatie geeft om aan de slag te gaan: bewoners investeren in hun huis liever in meer comfort dan in een lager energieverbruik. Levensloop bestendig wonen (aan de hand van het zorglabel) is dat ook, en het biedt overheden en beheerders daarnaast inzicht in de diversiteit in woningbezit. Bovendien is comfort niet alleen behaaglijker, maar ook gezonder. Comfort gaat namelijk hand in hand met een gezonde woonomgeving.

De studie bekijkt ook of de persoonlijke beleving van bewoners een rekenmodel zou kunnen aansturen, bijvoorbeeld door klachten of mate van tevredenheid te inventariseren. Dit rekenmodel zou vervolgens, op basis van (inter)nationale richtlijnen, maatwerkadvies uitbrengen. Als onderdeel van een multidisciplinair pakket, stelt het de gebruiker dan in staat een weloverwogen afweging te maken tussen energie, kosten, comfort en materiaal, samengebracht in één overzicht.

Danique van de Kerkhof (Wageningen Universiteit) werkt aan een afstudeeropdracht ‘Increasing sustainability through digitalization of Dutch neighbourhoods: a social approach’. Het doel is inzicht te verwerven in  de sociale processen die verduurzaming beïnvloeden, mét en zonder digitalisatie. Deze inzichten zullen vervolgens worden meegenomen in de verdere ontwikkeling van het platform, zodat het platform zo goed mogelijk aansluit bij de leefwereld van de bewoner.

Petra Hofman (promovendus Universiteit van Tilburg) vertelde over haar onderzoek in het kader van het project SMILE, dat bekijkt hoe bewoners te betrekken bij duurzaamheidstrajecten.

Connect-NL over aardgas

Uitvoeren

Als bewoners gemobiliseerd zijn om zich te verenigen en te gaan investeren, komt vervolgens die gebundelde vraag bij aannemers en leveranciers.

Peter van de Kerkhof (adviseur Onderhoud en Renovatie) bracht aan de hand van een paar rekenvoorbeelden de kostenbesparingen in beeld die door digitalisering bereikt kunnen worden.

De bouw is een vrij traditionele sector, en de ambities die er liggen zullen vereisen dat er op een nieuwe manier wordt gewerkt. Voor een succesvol traject is het daarom belangrijk om de uitvraag goed te organiseren: vergelijken we appels met appels, is er een goede en volledige beschrijving van de te treffen maatregelen en is er gelijkwaardigheid tussen de partijen op basis van kwaliteitsverklaringen? De verschillende opties moeten onderzocht en besproken worden met de deelnemende corporaties en steden: welke uitvoerende partijen selecteren we? Welke partijen mogen inschrijven (lokaal vs landelijk, goede ketenpartners op basis van bewezen klanttevredenheid)? Daarnaast dient ook de prijsvorming duidelijk te zijn: selecteren we op basis van een vastgestelde redelijke prijs of gaan we voor de laagste prijs voor gegarandeerde kwaliteit?

Cassandra Vugts (Innovatielab Spark Campus) vult aan: niet alleen de manier van werken in de bouwsector moet sterk veranderen, maar ook technische innovaties en een slim, collectief aanbod zullen bijdragen aan de broodnodige kostenbesparingen om de transitie mogelijk te maken.

Aanpak Connect-NL

De leden van de ‘keukentafel’ gaan vervolgens dieper in op de aanpak van Connect-NL. Er zal de komende tijd een focus liggen op drie speerpunten:

  1. werken aan gevalideerd aanbod die bewoners inzicht geeft in mogelijkheden op het vlak van langer thuis wonen, comfort, energie en verduurzaming;
  2. werken aan kostenreductie: door opschaling en procesverbetering de prijzen verlagen, en de vraag en aanbod bundelen in een eerlijk en open speelveld;
  3. werken aan betrouwbare data-uitwisseling: transparante processen via open standaarden, waarbij de privacy en cybersecurity gewaarborgd zijn.

Conclusie

Erik van Merrienboer vat de ochtend samen. We gaan samenwerken aan een aanpak voor de duurzame en inclusieve transitie van de gebouwde omgeving. Een aanpak die aansluit op de behoeften van bewoners, zodat een goed werkend, gevalideerd en eerlijk systeem ontstaat dat eerlijk, open en transparant is en vertrouwen wekt bij de bewoners.

Dat willen we bereiken door ervaringen te delen en verbeterpunten te identificeren. Samen werken we aan oplossingen die voor iedereen inzetbaar zijn, kennis ontwikkelen we o.a. door middel van wetenschappelijk onderzoek. Kennis is macht, kennis delen is kracht, en als we onze krachten bundelen, gaat het ons lukken!

Erik van Merrienboer: 'We moeten ontzettend investeren in de samenwerking en oude routines achter ons laten.'

 

Meedoen kan door  de vraagstukken waar u graag een oplossing voor wilt met ons te delen, door actief aan de slag te gaan in projecten in wijken en buurten, door mee te helpen aan het ontwikkelen van instrumenten, financieringsmodellen, berekeningsmethoden, het bundelen van de vraag, open standaarden, etc.

Foto's van het congres